Spike Lee: When the levees broke
Naast een aanslag in New York en een aardbeving in San Francisco stond het doorbreken van de dijken bij New Orleans op een reële derde plaats van meest waarschijnlijke rampen in Amerika. Het is dit jaar vijf jaar geleden dat orkaan Katrina een spoor van vernietiging trok langs de kust van New Orleans. Topregisseur Spike Lee maakte een ruim vier uur durende documentaire over de ramp met de naam: When the levees broke. Het is een must see voor elke professional op het gebied van crisisbeheersing.
Evacuatie
De documentaire begint ver voor de ‘geboorte’ van Katrina. De film is in vier bedrijven opgedeeld en laat zien hoe al drie dagen van tevoren gewaarschuwd werd voor de komst van de orkaan. De waarschuwing wordt genegeerd: de burgemeester verkiest een bespreking met de zakenwereld boven het verplicht stellen en opstarten van de evacuatie van zijn burgers. En tijdens het ‘Gouden Uur’ gaan ‘hoge ooms en tantes’ door met een gepland tennistoernooi en een vliegvis-uitje. Daarnaast waren burgers in eerste instantie niet zo gemotiveerd om te gaan evacueren. Evacueren kost geld (in de documentaire vertelt een vrouw dat ze 14 dollar per dag moest betalen voor het parkeren van haar auto vlakbij het opvangcentrum) en bij eerdere waarschuwingen bleek evacuatie achteraf toch niet nodig.
FEMA
Maar er gaat nog meer fout. De nationale calamiteitendienst FEMA (Federal Emergency Management Agency) valt onder het ministerie van Veiligheid in Amerika en heeft de taak om lange tijd vooraf bestuurders te adviseren en bewustwording te creëren van de risico’s van (natuur) rampen en terroristische aanslagen. Volgens critici richtten zij zich echter vooral op de terreurbestrijding. Hierdoor was het geld snel opgeraakt. FEMA had geen geld meer om lokale bestuurders te ondersteunen en adviseren ten tijde van Katrina. Ze kwamen dus niet met de verwachte adviezen en/of met een evacuatieplan.
Gewapende mannen
Spike Lee laat mensen in hun eigen woorden vertellen over de ramp. Door deze persoonlijke benadering lees je de wanhoop en verontwaardiging op de gezichten. Evacues kregen te horen dat ze via de Mississippi-brug het rampgebied konden verlaten maar bij aankomst werden zij opgewacht door gewapende mannen. Een radio-opname waarbij de president van het buurtdistrict Jefferson in de staat Mississippi te horen is, onderstreept het fragment: ‘Dat ze daar in New Orleans maar niet moeten denken dat ze de grens over zouden komen. Ze worden verwelkomd door gewapende agenten’. Later zegt deze president dat dit niet zijn mannen waren en dat de media de boel hadden overdreven.
Slavernij
In de documentaire leggen slachtoffers een link met de situatie tijdens de slavernij. Families werden uit elkaar gerukt en geliefden werden van elkaar gescheiden en naar verschillende staten gezonden. Ze hadden geen keuze en het kostte soms maanden voor familieleden elkaar een teken van leven konden geven. Lee laat hierbij ook zien hoe uniek de geschiedenis van New Orleans is. Dat daar de slaven als eerste op zondag vrij kregen en dat ze op een speciaal veldje mochten drummen. Een plek waar de historische New Orleans jazz ontstond.
Verderop in de documentaire volgen we de jaarlijkse optocht ‘Fat Tuesday’ die een half jaar later, op 28 februari 2006, door een gedeelte van de stad trok. Deze beelden laten duidelijk de onderlinge verbondenheid zien. De saamhorigheid van de oorspronkelijke inwoners van New Orleans: de zwarten en arme blanken.
Must see
De film is een must see voor collega’s in de crisisbeheersing. Misschien is vier uur een beetje lang maar de losse bedrijven kunnen ook afzonderlijk bekeken worden. Spike Lee weet op voortreffelijke wijze de kijker te boeien doordat de film steeds weer een andere wending krijgt. De documentaire vertelt het hele verhaal, vanaf de eerste waarschuwingen voor Katrina tot en met de uitslag van het onderzoeksrapport over de dijkdoorbraken.
Vervolg
Onlangs heeft Spike Lee een vervolg gemaakt op zijn prijswinnende documentaire over Katrina. ‘If God Is Willing and Da Creek Don’t Rise’, is het vervolg op ‘When the levees broke’. Deze documentaire vertelt het verhaal van de maanden en jaren na Katrina. De terugkeer, de opbouw en de veerkracht van de inwoners van New Orleans staan centraal. Lee wil de positieve houding van de inwoners van de regio tonen, maar het noodlot wil dat enkele dagen na afronding van de opnames, het boorplatform Deep Water Horizon explodeerde en zonk. Deze explosie veroorzaakte een olielek waardoor New Orleans opnieuw te maken kreeg met ramp; de olie besmeurde een groot deel van de kust. Wat de vraag doet opwerpen ‘hoeveel ellende kan deze gemeenschap aan?’
‘If God Is Willing and Da Creek Don’t Rise’ is in augustus uitgezonden door de Amerikaanse zender HBO. Wanneer de documentaire te zien is in Nederland is niet bekend.
Spike Lee: When the levees broke, a requiem in four acts.
Duur: 258 minuten
Alle leeftijden
