Zeker in de eerste uren van een ramp kan hij vanwege de chaos en het informatiegebrek onmogelijk leiding geven aan de hulpverleningsdiensten. Die zijn volgens Scholtens trouwens helemaal nauwelijks aan te sturen en dat moeten we maar accepteren: ze doen bij een ramp wat ze normaal gesproken ook doen. De brandweer blust branden en de politie handhaaft de orde. Het is weinig hoopgevend dat Scholtens anders dan vertrouwen op deze zelfwerkzaamheid van de hulpdiensten en de zelfredzaamheid van burgers, geen andere oplossingen weet aan te dragen voor de verbetering van de rampenbestrijding.

Scholtens concludeert ten onrechte dat de structuur niet deugt en doet de waarde ervan tekort. De commandostructuur is niet verkeerd maar broodnodig: om enig effect te bereiken zal de zaak toch, het liefst eenhoofdig, aangestuurd moeten worden. Complexe operaties vereisen coördinatie en commandovoering. Net als in het leger gebruikelijk is.

En daar zijn nog wel meer concepten te halen die voor de rampenbestrijders nuttig zijn. Zo gaat de Nederlandse defensiedoctrine uit van het leidende principe van 'opdrachtgerichte commandovoering'. De essentie daarvan is dat de hoogste commandant in zijn bevel duidelijk maakt wat het oogmerk van zijn opdracht is en welk effect hij met de operatie wil bereiken. De uitvoering is aan de lagere commandanten, die afhankelijk van de situatie ter plaatse beslissen wat de beste actie is om het doel te bereiken. De vrijheid van handelen is niet onbeperkt: zodra een beslissing het mandaat of de middelen te boven gaat, wenden zij zich tot hun hogere niveau, dat dan in middelen voorziet of een beslissing neemt. Bij rampenbestrijding valt te denken aan de beslissing om te evacueren, een wettelijke bevoegdheid van de burgemeester.

Werken volgens dit principe biedt, zoals Scholtens bepleit, de ruimte voor hulpdiensten om Recognition-Primed Decision Making te bedrijven én voor de burgemeester om zich als boegbeeld op te stellen, zonder dat hij de bestuurlijke verantwoordelijkheid voor de rampenbestrijding die hij in ons staatsbestel nu eenmaal heeft hoeft los te laten. En dat alles kan uitstekend binnen de drielagen commandostructuur. Die wordt overigens binnenkort in een amvb onder de Wet veiligheidsregio's vastgelegd, zodat van Drenthe tot Rotterdam-Rijnmond duidelijk is hoe de commandostructuur eruit moet zien en aan welke prestatie-eisen hij moet kunnen voldoen.

Erik Klaver, majoor (R), officier veiligheidsregio Haaglanden, Regionaal Militair Commando West en senior  beleidsmedewerker DG Veiligheid, ministerie van BZK

Dit artikel is eerder gepubliceerd in het Magazine nationale veiligheid en crisisbeheersing maart/april 2010