23 juni 2011 10:04

Honderden krantenberichten, journaals, blogs, posts op fora en publieksvragen verzamelden en analyseerden de onderzoekers van de Nederlandse Nieuwsmonitor voor het onderzoek:  “Mexicaanse griep in Nederland, berichtgeving, verontrusting en publieksreacties”. Het onderzoek, dat mede mogelijk is gemaakt door het Nationaal CrisisCentrum, VWS en het RIVM, komt uit op het moment dat er veel publiciteit is over de EHEC-bacterie. Hebben overheid en media geleerd van de communicatie over de Mexicaanse griep?

Pandemie
Voor het eerst in lange tijd kreeg Nederland in 2009 weer te maken met de dreiging van een pandemie. Een wereldwijde uitbraak van de Mexicaanse griep zou Nederland ook treffen. Sinds de eerste tekenen van de pandemie stonden kranten en journaals er bol van. De berichtgeving was, met name in de eerste fase van de uitbraak, verontrustend van toon. De Nederlandse Nieuwsmonitor onderzocht mede in opdracht van het Nationaal Crisis Centrum of en hoe deze berichtgeving de activiteiten op social media en de publieksbeleving beïnvloedde.

Onderzoekers Peter Vasterman, Nel Ruigrok en Otto Scholten van de Nederlandse Nieuwsmonitor hebben voor het onderzoek de berichtgeving over de Mexicaanse griep doorgenomen op bepaalde kernwoorden die als verontrustend zijn aangemerkt. Ook gebruikten ze de resultaten van de Risico- en crisisbarometer die het NCC destijds in samenwerking met het ministerie van Volksgezondheid liet uitvoeren. Daarnaast werden 800.000 publieksvragen geanalyseerd die aan de speciale grieplijn werden gesteld. Alle gegevens samen werden geanalyseerd en onderzocht op verbanden en beïnvloedingsrelaties.

Verontruste verhalen
De Nieuwsmonitor concludeert dat ‘de media zich soms hebben laten meeslepen door de verontruste verhalen over de dreigende pandemie en weinig oog hebben gehad voor de informatie die het gevaar relativeerde.’ Dat uitte zich in het veelvuldig gebruik van dezelfde bronnen; Roel Coutinho (RIVM) en Ab Osterhaus (Erasmus MC). Hun analyses werden breed uitgemeten in de media, terwijl de gematigde experts nauwelijks aan bod kwamen.  De berichtgeving heeft volgens het onderzoek in de eerste twee weken veel verontrusting opgeroepen bij het publiek.

Toch laat het publiek zich niet gek maken. Zo trekken de onderzoekers de conclusie dat  ‘het publiek in de zomermaanden nuchter is gebleven onder de stroom van berichten over de maatregelen tegen de Mexicaanse griep.’ Pas wanneer mensen in het najaar zelf voor keuzes komen te staan (wel of niet inenten) neemt de verontrusting weer toe, bellen ze en masse de grieplijn en schrijven heel veel berichten op webfora, aldus de onderzoekers.

EHEC-bacterie
Het onderzoek is begin juni 2011 gepubliceerd. In die periode was er veel onrust over de uitbraak van de EHEC-bacterie. Deze ziekteverwekker maakte vooral slachtoffers in Duitsland. De autoriteiten zoeken lange tijd naar de oorzaak van de uitbraak en veroorzaken hiermee onbedoeld grote problemen voor diverse groentenproducenten. Waar de Duitse media en overheid veel verontrustende berichten zenden, blijft het in Nederland rustig. Zo anders was het twee jaar geleden tijdens de Mexicaanse griep.

Wat is er veranderd ten opzichte van toen? En wat wat kunnen we leren van de conclusies uit het onderzoeksrapport? Daarover gingen de onderzoekers,  journalisten, woordvoerders, social media deskundigen en crisiscommunicatieadviseurs op 14 juni in Den Haag met elkaar in discussie. De uitdaging lag in het formuleren van aanbevelingen voor elkaars vakgebied. Wat hadden overheid en media anders moeten doen? Hoe communiceer je over risico’s? En hoe ga je om met dominante bronnen in de media? Tijdens de bijeenkomst bleek dat het zelfs voor de ervaringsdeskundigen lastig is om antwoord te geven op deze vragen en aan te wijzen wat er tijdens een volgende ‘ griep’ anders zou moeten. Wellicht is het onderzoek een eerste stap naar bewustwording van zowel media als overheid.

NCC 2011 | Redactie Nationaal CrisisCentrum.nl