20 augustus 2010 08:32

Op 24 juli 2010 vallen 21 doden en ruim honderd gewonden in een tunnel naar het feestterrein van de Love Parade. Na het verwerken van de eerste schok begint de zoektocht naar de oorzaak van dit incident.  Is aan de hand van vakliteratuur over massagedrag te begrijpen wat er op 24 juli 2010 in Duisburg is gebeurd? En welke lessen kunnen hieruit worden getrokken? Een voorlopig onderzoeksrapport werd enkele dagen na het ongeluk gepresenteerd.

Drukte

Drukte alleen levert in principe nog geen problemen op, zolang elke bezoeker zich gedisciplineerd gedraagt. Alleen als de drukte zo groot wordt, dat mensen lichamelijke klachten krijgen, is drukte alleen een veiligheidsprobleem. Dit is vaak niet voor het gehele feestterrein aan de orde, maar kan bijvoorbeeld op toegangswegen lokaal optreden. In Duisburg was het feestterrein nog lang niet vol, maar in de toegangstunnel heerste een enorme drukte. Dat kwam volgens het onderzoeksrapport doordat de organisatie de hekken te laat heeft geopend (er wachtten al tienduizenden) en de doorstroming richting feestterrein niet goed was geregeld. Een problematisch effect van drukte is dat de zelfredzaamheid van de bezoekers afneemt. Hoe drukker het is, hoe minder overzichtelijk het wordt. Mensen kunnen de (nood-) uitgangen niet zien, raken hun vrienden kwijt en raken gedesoriënteerd. Door het gebrek aan informatie kunnen ze geen weloverwogen beslissingen meer nemen.

Persoonlijkheid

In combinatie met drukte is de aard van de bezoekers een belangrijke risicofactor bij massa-evenementen. Bij een technofeest moet je er rekening mee houden dat mensen onder invloed van drugs zijn, baldadig gedrag vertonen of snel geïrriteerd raken. Deze mensen hebben dus meer ruimte nodig als een soort ‘bufferzone voor ongewenst gedrag’. Andere kenmerken van de bezoekers zijn onder meer: de mate van onderlinge verbondenheid, mate van bekendheid binnen de omgeving en mate van arousal binnen de menigte. Een paniekdeskundige die bij de organisatie van de Love Parade betrokken was, merkte op ‘We hebben met verschillende scenario’s rekening gehouden, maar er zijn altijd mensen die zich niet aan de spelregels houden.’. Als ze de aard van hun publiek voldoende hadden geanalyseerd, was duidelijk geworden dat ongewenst gedrag binnen de te verwachten scenario’s had moeten liggen.

Monitoren

Als er iets in de massa gebeurt, is het door de drukte voor de meeste bezoekers onmogelijk om de situatie goed te beoordelen. Het gedrag van de andere mensen is dan de enige bron van informatie. Het gevolg is dat als er één begint ongewenst gedrag te vertonen, de hele groep het nadoet. Daarom is het belangrijk, dat de situatie in de massa door bijvoorbeeld camera’s of stewards wordt gemonitord. Als ongewenst gedrag zichtbaar wordt, moet gelijk worden ingegrepen. Naast het stoppen van het ongewenste gedrag moet ook informatie aan de andere groepsleden worden verstrekt (met behulp van luidsprekers, megafoon enz.). Daardoor krijgen deze de kans de situatie zelf te beoordelen en een betere gedragskeuze te maken. Het onderzoeksrapport van de Love Parade laat zien dat er op cruciale punten te weinig stewards aanwezig waren. Er was ook sprake van een gebrekkige communicatie tussen beveiliging en politie, waardoor er te veel tijd verstreek voordat het beklimmen van de trap werd opgemerkt en werd ingegrepen.

100% veiligheid bestaat niet

Waar grote hoeveelheden mensen bij elkaar komen, bestaat altijd het gevaar dat iets misgaat. De organisatie van grote evenementen moet proberen zich optimaal voor te bereiden, maar het is onmogelijk met alle risico’s rekening te houden. De bezoeker van een groot evenement moet zich ervan bewust zijn, dat ongeregeldheden kunnen optreden. Je moet erop vertrouwen, dat de organisatie haar huiswerk heeft gemaakt, maar daarnaast kan je ook zelf een bijdrage leveren aan een veilig evenement. Één oorzaak van de drukte in de tunnel bij de ingang van de Love Parade was, dat de mensen aan het einde van de tunnel niet verder het feestterrein opliepen, omdat ze eerst iets wilden eten of de muziek van een afstand wilden aanhoren. Er ligt dus ook een stuk verantwoordelijkheid bij de bezoeker, en niet alleen bij de organisatie.

Heiko Königstein, medewerker NCC