30 augustus 2010 11:52

De Risico- en Crisisbarometer is een onderzoeksinstrument van het Nationaal Crisis Centrum (NCC) waarmee de gevoelens en gedachtes van Nederlanders over crises en rampen in kaart kunnen worden gebracht. Tijdens de uitbraak van het griepvirus Nieuwe Influenza A (H1N1) deed zich de unieke situatie voor, dat vanaf het begin van een crisis structureel de Barometer werd ingezet om veranderingen in de publieksbeleving te onderzoeken. In opdracht van het Centrum Infectieziektebestrijding van het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) heeft Willemien van der Weerd[1] de resultaten van 16 metingen geanalyseerd. De resultaten geven heldere inzichten over het verband tussen het vertrouwen in de overheid, risicoperceptie en de bereidheid zich tegen de griep te beschermen.

Vertrouwen in de overheid
Hoe groter het vertrouwen van de burgers in de overheid was, hoe groter de bereidheid was zich in te enten tegen de Nieuwe Influenza. Het vertrouwen in de overheid nam in de loop van de pandemie significant af. Dit kwam omdat mensen zich door de overheid slecht geïnformeerd voelden. Terwijl in de beginfase in de media al een aantal worst-case scenario’s de ronde deden, kwamen van de overheid slechts geruststellende geluiden. Er werd niet inhoudelijk ingegaan op de gevaren die in de media werden beschreven. Toen een paar maanden later de publiekscampagne op gang kwam, was de media-aandacht al weer aan het afnemen. Toen ontstond de indruk dat de overheid de ernst van de situatie overdreef. Deze gang van zaken deed het vertrouwen in de overheid afnemen. Het gevolg was dat slechts weinig Nederlanders de intentie hadden om zich te laten inenten, toen het vaccin beschikbaar was. Hierbij moet wel gemeld worden dat een groot deel van de ondervraagden niet tot een risicogroep behoorde en ook niet in aanmerking kwam voor vaccinatie. Uit de opkomstcijfers blijkt overigens dat ruim tweederde van de mensen die wel in aanmerking kwam voor vaccinatie, ook daadwerkelijk 2 prikken heeft gehaald.

Risicoperceptie
Nederlanders waren over het algemeen niet bang voor de Nieuwe Influenza en ze maakten zich weinig zorgen over de gevolgen van de ziekte voor zichzelf en hun familieleden. Dit kwam mede omdat de overheid geruststellende informatie verspreidde. Naar mate er meer besmettingen in Nederland optraden, begonnen de mensen zich kwetsbaarder te voelen. De mensen waren dus in staat de gevaren juist in te schatten, zonder dat ze onnodig bang of bezorgd waren. Het gevoel van kwetsbaarheid heeft er wel toe geleid dat mensen eerder hygiëneadviezen ter bescherming tegen de griep hebben opgevolgd.

Belang risicocommunicatie
Het onderzoek naar publieksbeleving tijdens de grieppandemie laat duidelijk zien dat effectieve risicocommunicatie enorm belangrijk is om burgers voor de gevolgen van een pandemie te beschermen. De overheid moet het vertrouwen van de burger inwinnen door vanaf het begin van een dreigende pandemie voldoende en duidelijke informatie te verstrekken. Voorlichting moet gaan over risico’s, preventie, de effectiviteit van een vaccin en andere maatregelen die mensen zelf kunnen nemen op de ziekte te voorkomen. Gevoelens van angst en kwetsbaarheid moeten ook onderwerp van de voorlichting zijn, omdat daardoor het vertrouwen in de overheid wordt vergroot. Alleen als burgers de overheid kunnen vertrouwen, zijn ze bereid zich te laten inenten en kan een dreigende pandemie effectief worden bestreden.

Er wordt op dit moment gewerkt aan een (inter-)nationale publicatie over de resultaten van dit onderzoek.

[1] Monitoring the level of government trust, risk perception and intention of the general public to adopt protective measures during the Influenza A (H1N1) pandemic in the Netherlands.
02-07-2010. Authors: W. van der Weerd, D.R.M. Timmermans, D.J.M.A Beaujean, J. Oudhoff, J. van Steenbergen.